Tegenwoordig zie je het steeds meer: verslaafde jongeren. Sigaretten, alcohol, cannabis, XTC, wiet; steeds meer jongeren gebruiken verslavende middelen en dat gaat niet altijd goed: hersenproblemen, hartaandoeningen, nierfalen en nog meer erge dingen. Er zijn steeds meer mensen die opgenomen moeten worden in een kliniek om van hun verslaving af te komen en daardoor zijn de klinieken overvol aan het raken.
Hoe komt het dat steeds meer jongeren drugs gebruiken en in welke mate gaat dat goed? Wat kunnen volwassenen eraan doen om drugsgebruik binnen jongeren te verminderen of te zorgen dat jongeren veilig drugs kunnen gebruiken?
Nicotinegebruik
In 2023 en 2024 heeft 16,1% van de jongeren tussen 12 en 16 jaar ooit wel eens een sigaret rookt, waarvan 2,2% daarvan dagelijks rookt. Het lijken op het eerste oog geen grote cijfers, maar omdat het hier gaat over minderjarige jongeren zijn de percentages wel choquerend. Zij kunnen natuurlijk zelf legaal geen sigaretten halen, dus gaan ze naar een familielid die het voor hen haalt of bij een kleine winkel of tankstation, waar ze vaak geen legitimatie vragen. Maar ook online via dealers komen minderjarigen makkelijk aan sigaretten.
Slechter voor jongeren
Doordat zij op vroege leeftijd al beginnen met roken ontwikkelen ze sneller een verslaving dan volwassenen. Hun hersenen zijn nog volop in ontwikkeling en zijn daardoor vatbaarder voor groepsdruk en de invloed van nicotine. Ook zijn de longen nog in ontwikkeling waardoor ze sneller longproblemen kunnen krijgen zoals astma en bronchitis. In extreme gevallen kan roken op vroege leeftijd ook lijden tot kanker en dan vooral long- en hartvaatkanker.
Op mentale vlakken zijn er ook gevolgen zoals de hersenontwikkeling en de kans om andere verslavingen te ontwikkelen. Nicotineverslaving en alcoholverslaving gaan erg vaak hand in hand en de kans is groter als je rookt dat je daarnaast ook alcohol gaat gebruiken.
Het nieuwe roken
Sinds een paar jaar is er ook een nieuwe soort sigaret: de e-sigaret, ook wel “vape” genoemd. Zeker onder jongeren tussen 12 en 16 jaar is deze erg populair. De fruitsmaakjes en de populariteit ervan is wat het aantrekkelijk maakt. Op feestjes is het makkelijker om te vapen dan te roken en de geur is ook niet zo sterk en bitter als die van een sigaret.
Ze zijn makkelijker mee te nemen en kan je elk moment van de dag gebruiken in plaats van een sigaret die je helemaal moet opsteken en op moet roken. De reden dat jongeren vaker vapen over roken kiezen is omdat er ook nog weinig over bekend is. Wat zijn de gevolgen van vapen? Is het slechter dan roken? Welke stoffen zitten er allemaal in vapes? Vragen die nog niet volledig beantwoordt zijn.
De gevolgen
Naast alle fysieke en mentale klachten die jongeren kunnen hebben van het roken zijn er ook andere redenen waarom jongeren kunnen beginnen met roken. Groepsdruk is er één van en vaak de grootste reden waarom jongeren roken. “Als ik niet rook dan hoor ik er niet bij” kan er dan gedacht worden, waardoor het aanstekelijker is om te beginnen met roken, om erbij te horen. Dat draagt ook bij aan het feit dat minderjarige jongeren aan sigaretten kunnen komen: vrienden die boven de 18 zijn waar ze sigaretten van kunnen lenen of overkopen.
Roline De Wilde constateert dat drank- en drugsgebruik onder jongeren steeds meer normaliseert. “Dat maakt ook dat de groepsdruk zo sterk is. Als je in de bovenbouw van de middelbare school nog niet drinkt of nog nooit gevaped hebt, dan heb je iets uit te leggen.”
Jongeren kopen nog steeds
Het is bijzonder om te zien dat, ook al worden sigaretten met het jaar duurder, jongeren nog steeds sigaretten blijven kopen. Op jongere leeftijd is het natuurlijk ook vaak moeilijker om van een verslaving af te komen en vooral zoiets als nicotine is lastig. Daardoor blijven jongeren vaak wel de “doelgroep” van de sigarettenindustrie, ook al is het verboden onder de 18.
Dus ondanks de grote kans op mentale klachten en de kans op kanker, dat het elk jaar duurder wordt en slecht is voor de sociale druk, beginnen jongeren met roken en blijven ze dit ook lange tijd doen.
Het Drugsalfabet
XTC, wiet, cannabis, 3-MMC, heroïne, GHB, cocaïne, LSD, ketamine, paddo’s, hasj en nog veel meer soorten drugs. En wat mensen vaak denken is dat alle drugs hetzelfde effect hebben en allemaal even slecht voor je zijn. Natuurlijk is drugsgebruik niet gezond, maar het is wel belangrijk dat jongeren bepaalde soorten drugs kennen en er informatie over weten.
Drugs die legaal of “tolereerbaar” zijn, zijn cannabis (wiet en hasj), ADHD-medicatie, alcohol en nicotine, waarvan wiet en hasj nog best een grijs gebied zijn. De meeste jongeren die het gebruiken hebben er weinig kennis van en als het over drugs gaat wordt er vaak gezegd dat het slecht is en dat je er absoluut niet aan moet beginnen. Hoewel dat natuurlijk wel het beste zou zijn, is dat niet realistisch. Veel jongeren willen graag experimenteren met drugs en als er dan weinig over gepraat wordt, kan het nog best gevaarlijk worden.
Problemen van drugs
Bij jongeren tussen de 12 en 16 jaar gebruikt ongeveer 8,5% wel eens cannabis, of heeft ooit cannabis gebruikt, waarvan 1-2% daar problemen van krijgt. De cijfers zijn niet ontzettend hoog, maar hoog genoeg om je zorgen te maken.
De problemen die jongeren krijgen zijn vaak psychisch, zoals angst en depressie en kunnen er vaak schade aan overhouden mentaal. Ook drugs zijn ontzettend verslavend en vaak zijn mensen met depressie of angst slachtoffer hiervan. Drugs zorgt er voor dat ze een positief effect ervaren. Iets wat ze normaal niet hebben en waar drugs wél voor zorgt. Daardoor gaan ze het steeds meer gebruiken, omdat ze denken dat het permanent effect heeft, maar eigenlijk gaan ze er alleen maar van achteruit. Vaak zonder dat ze het doorhebben.
Jongeren die vroeg beginnen met drugs zijn vaak kwetsbaarder doordat ze nog volop in ontwikkeling zijn en de drugs daardoor extra schadelijk zijn. En omdat er zo weinig informatie gedeeld wordt over drugs gebruiken jongeren het vaak wel. “Het is slecht en schadelijk” is voor jongeren geen reden om het niet te doen of in veilige mate te doen, dus vaak gaat het daar mis.
Wijntje erbij?
De meest genormaliseerde soort drug is toch wel alcohol. Omdat het verkocht wordt in supermarkten en er vaak erg nuchter over gedaan wordt is het toch enorm schadelijk en misschien wel het meest schadelijke in het rijtje. Op de lange termijn kan het voor problemen zorgen zoals verslaving, lichamelijke schade (hart- en vaatziekte), mentale schade (depressie en angststoornissen) en sociale gevolgen (werk- en relatieproblemen).
Toch wordt er vaak openlijk over alcohol gepraat ook al is het dus erg schadelijk. Mensen boven de 18 kunnen legaal alcohol kopen in de winkel en de meeste mensen hebben het ook standaard in huis. Het is vaak normaal om een wijntje te drinken bij het avondeten of ’s avonds een biertje voor de tv.
“Verslavende roesmiddelen zijn te gemakkelijk verkrijgbaar in onze samenleving. Dat geldt voor zowel legale als illegale middelen,” zegt Paul van Deun over alcoholgebruik in de samenleving.
Alcohol te genormaliseerd
Alcohol bij jongeren is steeds groter probleem, vaak omdat minderjarigen toch nog aan drank komen; het wordt gehaald door ouders, 18+ vrienden, broers of zussen of vreemden bij de supermarkt. Jongeren zijn het meest kwetsbaar en gevoelig voor groepsdruk, dus zullen ze het vaakst te veel drinken of hun grenzen overschrijden.
Dronken zijn is normaal op feestjes en als je niet drinkt ben je “saai”. Omdat alcohol zo genormaliseerd is, zien we het vaak niet als iets slechts en zijn we er vaak een beetje nuchter onder.
Dronkenschap kan ook best gevaarlijk
zijn. Meestal maak je overhaaste keuzes en kan je niet helemaal helder meer denken, waardoor je snel beslissingen maken en achteraf er spijt van hebt.
Dus gewoon een glaasje wijn bij het avondeten kan niet kwaad af en toe, maar toch is vaak dronken zijn niet goed voor je, ook al wordt het genormaliseerd.
Wat zijn de oplossingen?
Allemaal leuk en aardig, de gevolgen van drugs, alcohol en nicotine, maar wat kan er aan gedaan worden? Ik denk dat vooral volwassenen er wat aan kunnen doen. Informatie en lessen geven over drugs en alcohol en hoe je het veilig kan gebruiken. Drugs verbieden is bijna onmogelijk en jongeren gaan het toch wel doen, dus het is slimmer om te zorgen dat jongeren het veilig doen, dan onveilig doen en over hun grenzen gaan.
Wat kunnen jongeren zelf doen?
Goede informatie bieden over de gevolgen van drugsgebruik, maar wel zorgen dat het voorzichtig gedaan wordt, als het gedaan wordt. Ook kunnen jongeren hun verhalen delen over drugsgebruik, maar niet alleen de negatieve verhalen. Verhalen over jongeren die veilig drugs hebben gebruikt en er niet verslaafd aan zijn geraakt doordat er toezicht op was en ze het in goede mate hebben gedaan zijn ook heel belangrijk, zodat jongeren misschien niet nieuwsgierig worden naar het illegale, maar ook weten dat het voorzichtig gedaan kan worden.
Al met al kunnen drugs voor veel problemen zorgen, maar om het jongeren helemaal te verbieden zou niet kunnen lukken. Er zijn te veel factoren die meetellen waarom jongeren drugs zouden willen gebruiken, dus veel informatie bieden en lessen geven heeft meer invloed dan het compleet verbieden.
