Sociale media, games en videoplatforms zijn niet meer weg te denken uit het dagelijks leven van jongeren. Online kunnen kinderen en jongeren nieuwe dingen leren, vrienden maken en nieuwe hobby’s ontdekken. Toch brengt de digitale wereld ook risico’s met zich mee. Cyberpesten, schadelijke content, problematisch gebruik en online groepsdruk kunnen invloed hebben op het welzijn van jongeren. De vraag is daarom: wie moet jongeren beschermen tegen de negatieve kanten van sociale media?
Sociale media hebben twee kanten
Sociale media kan jongeren op verschillende manieren helpen. Ze kunnen online contact houden met vrienden, steun vinden bij anderen en zichzelf uiten. Volgens het Trimbos-instituut kunnen sociale media daardoor bijdragen aan sociale verbinding, zelfvertrouwen en een positief zelfbeeld. Tegelijkertijd kunnen sociale media ook samenhangen met angst, depressieve gevoelens, een lagere levenstevredenheid en slechter slapen.
Het effect is echter niet voor iedere jongere hetzelfde. Ook de manier waarop iemand sociale media gebruikt, speelt een belangrijke rol. Jongeren die vooral passief door berichten en video’s scrollen, kunnen zichzelf bijvoorbeeld vaker met anderen vergelijken. Actief contact zoeken met vrienden of sociale steun vinden kan juist positieve effecten hebben.
Daarom is het te makkelijk om te zeggen dat sociale media alleen maar slecht zijn. Het gaat ook om hoe, waarom en hoeveel jongeren sociale media gebruiken.
Ouders kunnen meer doen
Een belangrijke rol ligt bij ouders. Zij zouden zo afspraken maken over telefoongebruik en ervoor zorgen dat jongeren niet alleen maar achter een scherm zitten. Ook zouden ouders met hun kinderen praten over wat zij online meemaken.
Volgens het Trimbos-instituut gaat gezonde mediaopvoeding echter niet alleen over het beperken van schermtijd. Ouders zouden kinderen ook bijvoorbeeld actief kunnen begeleiden bij het gebruik van digitale media en kijken naar wat zij online doen.
Ouders zouden bijvoorbeeld afspreken dat telefoons tijdens het eten of vlak voor het slapen niet worden gebruikt. Ook samen met hun kinderen bespreken welke apps zij gebruiken en welke risico’s daarbij horen.
Ook scholen hebben een verantwoordelijkheid
Niet alleen ouders hebben een optie om jongeren te helpen. Ook scholen zouden een belangrijke rol spelen. Jongeren zouden op school leren hoe sociale media en algoritmes werken en hoe zij zichzelf online kunnen beschermen.
Onderwerpen zoals cyberpesten, online privacy, nepnieuws en de invloed van influencers kan een onderdeel worden van lessen over mediawijsheid. Op die manier leren jongeren niet alleen om minder tijd online door te brengen, maar vooral om bewuster met sociale media om te gaan.
Sociale-mediabedrijven moeten ook verantwoordelijkheid nemen
De verantwoordelijkheid kan niet volledig bij jongeren en hun ouders liggen. Sociale-mediabedrijven hebben namelijk veel invloed op wat gebruikers te zien krijgen. Algoritmes bepalen bijvoorbeeld welke video’s en berichten worden aanbevolen.
Daarom zouden platforms jongeren beter moeten beschermen tegen schadelijke content. Ook kunnen zij proberen ervoor te zorgen dat jonge gebruikers minder snel terechtkomen bij inhoud die niet geschikt is voor hun leeftijd.
Er zijn al maatregelen genomen. Zo heeft Instagram bijvoorbeeld speciale instellingen voor tieners ingevoerd, waaronder strengere privacy- en berichtinstellingen. Het Trimbos-instituut wijst er echter op dat zulke instellingen niet automatisch betekenen dat alle risico’s verdwijnen.
Moet de overheid strengere regels invoeren?
Ook de overheid kan maatregelen nemen om jongeren online beter te beschermen. Dat is belangrijk omdat ouders niet alles kunnen controleren en sociale-mediabedrijven internationaal werken.
De overheid kan bijvoorbeeld regels stellen over leeftijdsgrenzen, privacy, schadelijke content en de manier waarop platforms met jongeren omgaan. Daarbij is samenwerking met andere Europese landen belangrijk.
Toch roept strengere regelgeving ook vragen op. Hoeveel vrijheid moeten jongeren hebben? En hoeveel verantwoordelijkheid moet uiteindelijk bij ouders liggen? Een streng verbod op sociale media zou bovendien kunnen betekenen dat jongeren minder gebruik kunnen maken van de positieve kanten van online contact.
Onze oplossing: samen verantwoordelijk
Volgens mij ligt de oplossing daarom niet bij één partij. Ouders, scholen, sociale-mediabedrijven en de overheid moeten allemaal verantwoordelijkheid nemen.
Ouders, jongeren, begeleiden en duidelijke afspraken maken. Scholen kunnen meer aandacht besteden aan mediawijsheid. Sociale-mediabedrijven moeten hun platforms veiliger maken voor jonge gebruikers. De overheid kan duidelijke regels opstellen en controleren of bedrijven zich daaraan houden.
Een volledig verbod op sociale media lijkt daarom niet de beste oplossing. Jongeren groeien op in een digitale samenleving en moeten leren hoe ze daar veilig mee kunnen omgaan. Tegelijkertijd mogen we niet verwachten dat jongeren zichzelf volledig zouden moeten beschermen tegen platforms die speciaal zijn ontworpen om gebruikers lang vast te houden.
De oplossing is dus niet jongeren volledig offline halen, maar ervoor zorgen dat zij online veilig, bewust en gezond zijn.
