De mentale gezondheid van jonge sporters onder druk
Duizenden kinderen dromen ervan profvoetballer te worden. Ze trainen alsof het hun baan is, geven school, bijbaantjes en vrije tijd op… alles om het hoogste niveau te bereiken. Maar slechts 8 van de 100 jeugdspelers die actief zijn in jeugdteams halen de top. Wie wordt afgewezen of geblesseerd raakt, belandt vaak in een zwart gat. Ouders, trainers en supporters zien de successen, terwijl achter de schermen de mentale strijd blijft doorgaan.
‘Drie jaar lang stond mijn leven stil’ – jeugdspeler Tayvery Marchena
De 18-jarige Tayvery Marchena, een van de grootste én jongste talenten van het nationale elftal van Aruba, weet hoe hard de topsportwereld kan zijn. Een zware blessure zette zijn leven op de kop.
‘Een gemiddelde week voor mij bestond uit school en elke dag trainen. De druk was er vooral op wedstrijddagen. Ouders, trainers, medespelers… iedereen kijkt mee. Je wilt laten zien dat je goed genoeg bent.’
Toen de blessure kwam, stond de wereld van Marchena stil. ‘Het gebeurde tijdens een internationaal toernooi waar ik voor het Arubaanse elftal uitkwam. Ik had mijn beide kruisbanden gescheurd. Drie jaar lang stond mijn leven stil. Naarmate de jaren voorbijgingen, merkte ik hoe moeilijk het was om niet depressief te raken. Je ziet teamgenoten doorgaan, en jezelf mentaal zien instorten.’
Toch vond Marchena steun. ‘Mijn ouders hebben mij geholpen. Ik heb veel tijd door kunnen brengen met mijn familie en de mensen om mij heen. Maar de angst dat je droom voorbij kan zijn, blijft.’
Zijn dromen blijven altijd zijn goal. ‘Ik droom er nog steeds van om profvoetballer te worden. Maar ik weet nu ook dat er meer in het leven is, dan alleen voetballen.’
‘Sommigen verliezen hun plezier in het spel’ – Sportpsycholoog Marieke Bender
Sportpsycholoog Marieke Bender ziet dagelijks jonge sporters die worstelen met prestatiedruk en teleurstellingen. ‘Het begint met signalen als slecht slapen en vermoeidheid. Sommigen verliezen hun plezier in het spel. Dan weet je: dit is meer dan een dipje.’
Volgens Bender is mentale begeleiding net zo belangrijk als fysieke training. ‘Als iemand geblesseerd raakt of wordt afgewezen door een club, dan helpt het niet om te zeggen: zet gewoon door. Je moet juist ruimte maken voor emoties.’
Ook het leven naast de topsport is een belangrijk onderdeel. ‘Slechts een klein percentage haalt het hoogste niveau. Ik probeer jongeren te laten nadenken over een plan B: wat wil je later nog meer?’
Een verhaal dat Bender raakte? ‘Ik kan me nog goed herinneren toen ik een 16-jarige jongen in mijn praktijk kreeg. Een jeugdspeler die na een zware knieblessure hoorde dat hij waarschijnlijk nooit meer zou voetballen. Zijn hele leven stortte in. Hij zei op een dag in mijn praktijk: ‘Waarom zou ik nog opstaan als mijn droom toch al voorbij is?’ Met intensieve begeleiding leerde hij stap voor stap dat hij meer was dan alleen een voetballer.’
‘Toen mijn droom stopte, stopte alles ineens’ – oud-speler Bart ten Kate
Bart ten Kate, voormalig centraal verdediger en jeugdspeler bij VV Twenthe en FC Twente, weet hoe snel een droom kan verdwijnen. Met zijn rust aan de bal, scherpe spelinzicht en leiderschapskwaliteiten viel hij altijd op. Een zware blessure dwong hem om vroegtijdig te stoppen met voetbal.
‘Mijn jeugd draaide om voetbal. Ik wilde prof worden. Toen ik mijn knieblessure kreeg, hoorde dat ik nooit meer kon voetballen, stortte alles in. Het voelde alsof mijn toekomst was afgepakt.’
De mentale impact was groot. ‘Ik was boos, verdrietig, en vooral leeg. Je hele toekomst hangt aan dat ene spelletje, wat als ik nooit die ene wedstrijd speelde? Toen mijn droom stopte, stopte alles ineens.’
Uiteindelijk vond ten Kate een nieuw pad. ‘Ik heb geleerd dat er ook een leven is naast voetbal. Wat ik jonge spelers wil meegeven: geniet van het moment, zorg dat je iets hebt om op te
rug te vallen, want blessures en teleurstellingen kunnen iedereen overkomen.’
Elke speler is meer dan zijn sport
De verhalen van Marchena, Bender en ten Kate laten zien dat topsport op jonge leeftijd meer is dan fysiek trainen en wedstrijden spelen. Het is een mentale strijd waarin dromen en teleurstellingen samenkomen. Voor de sportwereld als geheel geldt: mentale gezondheid moet bespreekbaar worden. Want achter elke overwinning kan een teleurstelling schuilen – en achter elke jonge speler schuilt een mens die meer is dan zijn sport.
